«همّت» به چه معناست؟ معنای همت به «اراده» نزدیک تر است یا «بلندنظری»؟ چگونه می توان «همت عالی پیدا کرد!؟

در پاسخ به سؤال اول شما باید بگوئیم که همت در لغت به معنای : اراده و آرزو و خواهش و عزم. بوده و عالى‌همت؛ به افراد بلندنظر. داراى طبع بلند گفته می شود (لغت نامه دهخدا)
بنابراین بر اساس آنچه که در معنای لغوی همت ذکر شده ؛ این کلمه بطور یکسان در بردارنده هر دو معنای « اراده » و « بلند نظری» می باشد و در واقع همت به آن بلندنظریی اطلاق می شود که همراه عزم و اراده و تلاش فراوان باشد . اما در پاسخ به سؤال دوم شما باید گفت که برای دست یابی به همت عالی چند راهکار عمده وجود دارد :
1- مبارزه با تنبلی و اهمال کاری
از بزرگترین موانع داشتن همت عالی ، اهمال کاری و سستی در امورات زندگی می باشد . افراد اهمال کار به عادت ناپسند تعلل ورزیدن، سبک گرفتن و سهل انگارى در کارها و وظایف محوله خو کرده اند، و این امر مانع از داشتن همت بلند از سوی این افراد می شود .
متاسفانه این عادت در بیشتر مردم رایج است، بگونه ای که بنا بر آمارى که برخى از روان شناسان در این زمینه ارائه کرده اند 95 درصد مردم به نوعى به این مشکل مبتلا هستند(آلبرت آلیس و ویلیام جیمزنال، روان شناسى اهمال کارى، ترجمه محمد على فرجاد، تهران، مؤسسه امید، 1375، ص 9).
خاطر نشان می کنیم در آموزه های دینى به مقابله با تنبلى و اهمال کارى توجه خاصى شده است. امام باقر (ع) مى فرماید: تنبلى و بى حالى به دنیا و آخرت شما ضرر مى زند(بحار، ج 78، ص 180) و نیز در حدیث دیگر مى فرماید: من از کسى که در کارهاى دنیا تنبلى مى کند، بدم مى آید زیرا کسى که نسبت به کارهاى دنیا تنبل باشد. نسبت به کارهاى آخرت تنبل تر خواهد بود(فروع کافى، ج 5، ص 85)
2- تقویت اراده
از دیگر اموریکه می تواند انسان را در داشتن همتی عالی یاری نماید تقویت اراده است. هر کسی با داشتن اراده قوی و محکم می تواند تصمیم های بزرگی در زندگی خود اتخاد نموده و آنرا به ثمر برساند ، چراکه افراد با اراده ابتدا دربارة کارشان به خوبى تأمل مى‏کنند، سپس تصمیم به انجام دادن آن مى‏گیرند و در ادامه با فعالیت مستمر و ثبات قدم، آن را اجرا مى‏کنند. اما کسیکه داراى اراده ضعیف باشد ، با کمترین مشکل دلسرد شده و از انجام دادن کار خود باز مى‏ماند و از همین رو نمی تواند در زندگی نسبت به کارهای بزرگ همت نماید .
البته این نکته را نیز نباید فراموش کرد که اراده قوی به معنی، پافشارى بر تصمیمى غلط یا داشتن افکار بلندپروازانه غیر معقول نمی باشد .
3- داشتن اعتماد به نفس
اعتماد به نفس از دیگر مسائلی است که می تواند انسان را در داشتن همت عالی کمک کند .
اعتماد به نفس وقتى در انسان به وجود مى آید که باور کنیم ، توانایى ها و قابلیت هایی که در درون خود داریم ، ما را قادر مى سازد تا آنچه را که مى خواهیم انجام دهیم.
به عبارت دیگر اعتماد به نفس باور به قابلیت انسانى خویش است یعنى اعتماد به خود را ، براساس وجود خود بنا مى نهیم ، در این صورت اعتمادى را به وجود مى آورید که هیچ کس و هیچ شرایطى نمى تواند آن را از شما بگیرد ، البته اعتماد به نفس معنایش این نیست که ما در کارهایمان هیچ گاه شکست نمى خوریم. چه این که هر شکستى مى تواند درسى باشد براى ما و خود این درس گرفتن از شکست ها یک نحوه احساس رضایت در ما ایجاد مى کند.
4- همت و خدایی شدن اراده انسان

البته مهمترین عامل تقویت اراده انسان خدا است. عرفا راه تقویت اراده را فنای اراده انسان در اراده و خواست خداوند مطرح می کنند. اگر انسان به خدا ایمان و توکل داشته باشد و از خواست های غیر خدایی خود دست بردارد و اراده خداوند را بر اراده خویش حاکم کند, آنقدر اراده اش قوی می شود که تبدیل به همت خواهد شد و با همت خویش توان انجام کارهای خارق العاده را خواهد داشت. از نگاه عرفا همت همان اقتدار ولایی و عرفانی است که به کرامت می انجامد.
همت بلند دار که مردان روزگار از همت بلند به جایی رسیده اند.
5- به دنبال جبران نقص ها و کاستی های خود بودن
حضرت علی علیه السلام می فرماید : عَلَى قَدْرِ الْهِمَّةِ تَکُونُ الْحَمِیَّةُ (تصنیف غرر الحکم و درر الکلم ص 448 ) ترجمه : میزان همت هر کس به حمیت و ننگ داشتن از نقصها و عیبهای فرد بستگی دارد .
به عبارت دیگر به هر مقدار که انسان به دنبال جبران نقص ها و کاستی های خود باشد سعی او در رفع آنها بیشتر شده و این امر وی را در داشتن همتی عالی سوق خواهد داد .
6- داشتن آرزوها و خواسته های ناب
حضرت علی علیه السلام می فرماید : مَنْ کَبُرَتْ هِمَّتُهُ عَزَّ مَرَامُهُ (تصنیف غرر الحکم و درر الکلم ص 448 ) ترجمه : هرکه همت او بلند باشد خواسته هایش ناب و کمیاب است .
لذا کسی می تواند همت بلند داشته باشد که دارای خواسته های ناب بوده و خواسته های پیش پا افتاده مانع از رسیدن وی به اهداف و آرزوهای بلند او نگردد مثلا کسی که خواسته اش در زندگی ، صرف داشتن شغلی برای گزران زندگی باشد با رسیدن به خواسته اش حتی ممکن است تحصیلات خود را رها کند چه رسد به اینکه برای دریافت مدارج بالای علمی مثل دکترا همت کند ؛ اما کسی که هدفش رسیدن به مراتب بالای علمی باشد حتی اگر در مسیر تحصیل ، مشغول به کاری شود ، این درخواست درونی همت وی را برای رسیدن به آرزویش تقویت کرده و نمی گذارد این امور مانع از ادامه تحصیل وی گردد .